Introductie
De gezondheid van vrouwelijke atleten wordt vaak besproken in termen van training, voeding en prestaties. Echter, de menstruatiecyclus speelt een cruciale rol in het welzijn, herstel en sportprestaties van vrouwen. Menstruatieklachten zoals vermoeidheid, buikpijn en hevig bloedverlies kunnen een grote invloed hebben op zowel trainingen als wedstrijden. Ondanks deze impact blijft menstruatie vaak een onderwerp dat binnen de topsport weinig besproken wordt. Enkele topsporters, waaronder Jutta Leerdam, Zheng Qinwen en Fu Yuanhui, hebben echter het taboe doorbroken en bewustwording gecreëerd over de invloed van de menstruatiecyclus op vrouwelijke atleten.
De vrouwelijke atleet
Tijdens een symposium met als titel "De vrouwelijke atleet" werd op 15 juni 2026 bij het Lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving in Nijmegen aandacht besteed aan het belang van voldoende energie voor de gezondheid en sportprestaties van vrouwelijke atleten. Lage energiebeschikbaarheid kan leiden tot een aandoening genaamd Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S), die verschillende systemen in het lichaam kan verstoren.
RED-S en hormonale veranderingen
RED-S kan de hormoonhuishouding, botgezondheid, immuunsysteem en voortplantingsfunctie van vrouwelijke atleten verstoren, wat negatieve effecten kan hebben op zowel gezondheid als sportprestaties. Hormonale veranderingen als gevolg van lage energiebeschikbaarheid kunnen leiden tot menstruatiestoornissen en andere endocriene verstoringen. Deze verstoringen kunnen op hun beurt de mondgezondheid beïnvloeden, aangezien de mondgezondheid vaak over het hoofd wordt gezien in de (top)sport.
Invloed van hormonale veranderingen op mondgezondheid
Orale weefsels zijn gevoelig voor fluctuaties in geslachtshormonen, wat directe invloed kan hebben op de mondgezondheid. Veranderingen in oestrogeenspiegels kunnen leiden tot een afname van speekselproductie, veranderingen in speekselsamenstelling en een verhoogde gevoeligheid voor tandvleesontstekingen. Deze hormonale veranderingen, samen met voedingstekorten, immuun disfunctie en verminderde speekselproductie, kunnen de mondgezondheid negatief beïnvloeden.
Klinische implicaties
Zorgverleners moeten alert zijn op tekenen van lage energiebeschikbaarheid en RED-S bij vrouwelijke atleten. Symptomen zoals menstruatiestoornissen, vermoeidheid en verminderde prestaties kunnen wijzen op een onderliggend energietekort. Mondzorgprofessionals kunnen ook een belangrijke rol spelen bij het vroegtijdig signaleren van RED-S door te letten op veranderingen in de mondgezondheid.
Conclusie
RED-S is een complex syndroom dat ontstaat door chronische lage energiebeschikbaarheid en kan leiden tot endocriene verstoringen met negatieve gevolgen voor de gezondheid en sportprestaties van vrouwelijke atleten. Daarnaast kunnen hormonale veranderingen de mondgezondheid aantasten. Het belang van een integrale benadering voor vrouwelijke atleten, waarbij zowel systemische als mondgezondheid wordt meegenomen, wordt hiermee benadrukt.